Türkiye’de emeklilik denildiğinde akla genellikle yaş ve prim şartı gelir. Ancak bazı durumlarda çalışanlar yaş şartını beklemeden de emekli olabilmektedir. Bu durum malulen emeklilik olarak adlandırılır.
Özellikle sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünü kaybeden kişiler için malulen emeklilik sistemi önemli bir sosyal güvence sağlar. SGK verilerine göre son yıllarda malulen emeklilik kararlarında bazı hastalık grupları öne çıkmaktadır.
Peki malulen emeklilik nedir, kimler yararlanabilir ve hangi şartlar gereklidir? İşte detaylar.
Malulen Emeklilik Nedir?
Malulen emeklilik, sigortalı bir çalışanın sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünün büyük bölümünü kaybetmesi durumunda, yaş şartı beklemeden emekli olabilmesini sağlayan bir sosyal güvenlik uygulamasıdır.
SGK mevzuatına göre bir kişinin malulen emekli olabilmesi için:
Çalışma gücünün en az %60’ını kaybetmesi
Bu durumun sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi
gerekmektedir.
Bu şartlar sağlandığında çalışan, belirli prim gün sayısını doldurmuşsa malulen emeklilik hakkı elde edebilir.
Malulen Emeklilik İçin Gerekli Şartlar
Malulen emeklilikte temel kriterler yaş değil, sağlık durumu ve prim şartıdır.
SGK mevzuatına göre genel şartlar şu şekildedir:
%60 Çalışma Gücü Kaybı
Sigortalının iş kazası, meslek hastalığı veya genel hastalık sonucu çalışma gücünün en az %60’ını kaybetmesi gerekir. Bu durum SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık kurulları tarafından değerlendirilir.
En Az 1.800 Gün Prim
Malulen emekli olabilmek için en az 1.800 gün prim ödenmiş olması gerekir. Bu prim gün sayısı, kişinin sigortalı olarak çalıştığı süre boyunca yatırılmış primleri ifade eder.
10 Yıl Sigortalılık Süresi
Genel uygulamada malulen emeklilik için en az 10 yıllık sigortalılık süresi aranır.
Ancak önemli bir istisna bulunmaktadır.
Eğer sigortalı kişi başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda ise, 10 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmaz. Bu durumda yalnızca 1.800 gün prim yeterli olabilir.
SGK Verilerine Göre Malulen Emeklilikte Öne Çıkan Hastalıklar
SGK verilerine göre malulen emeklilik kararlarında bazı hastalık grupları daha sık görülmektedir.
Onkolojik Hastalıklar (Kanser)
Malulen emeklilik kararlarında en sık görülen hastalık gruplarından biri kanserdir. SGK verilerine göre her üç maluliyet kararından biri onkolojik hastalıklar nedeniyle verilmektedir.
Kanser tedavisi gören ve çalışma gücünde ciddi kayıp yaşayan kişiler, gerekli sağlık raporlarıyla malulen emeklilik başvurusu yapabilir.
Nörolojik Hastalıklar
Sinir sistemi hastalıkları da malulen emeklilikte önemli bir yer tutar. Özellikle:
Parkinson
Multiple Skleroz (MS)
Epilepsi
Sinir sistemi hasarları
gibi hastalıklar çalışma gücünde ciddi kayıplara yol açabilmektedir.
Psikiyatrik Hastalıklar
Bazı ağır psikiyatrik rahatsızlıklar da malulen emeklilik kapsamında değerlendirilebilir.
Örneğin:
Şizofreni
Bipolar bozukluk
Ağır depresyon
gibi hastalıklar, kişinin çalışma hayatını sürdürememesine neden olabilir.
Kalp ve Damar Hastalıkları
İleri düzey kalp hastalıkları da SGK tarafından maluliyet değerlendirmesinde dikkate alınmaktadır.
Özellikle:
Kalp yetmezliği
Ciddi damar hastalıkları
Kalp kapak hastalıkları
çalışma gücünü ciddi ölçüde etkileyebilir.
Organ Kaybı ve Görme Kaybı
Bazı fiziksel kayıplar da malulen emeklilik kapsamına girebilir.
Örneğin:
Uzuv kaybı
İleri derecede görme kaybı
Organ nakli sonrası çalışma kapasitesinin düşmesi
gibi durumlar SGK tarafından değerlendirilir.
Malulen Emeklilik Nasıl Başvurulur?
Malulen emeklilik başvurusu genellikle şu adımlarla yapılır:
Sigortalı kişi SGK’ya başvurur
SGK kişiyi yetkili hastaneye sevk eder
Sağlık kurulu raporu hazırlanır
SGK sağlık kurulu raporu inceler
Maluliyet oranı belirlenir
Eğer gerekli şartlar sağlanıyorsa kişi malulen emekli olabilir.
EYT ile Malulen Emeklilik Farklıdır
Son yıllarda emeklilik gündeminde en çok konuşulan konulardan biri EYT olmuştur. Ancak EYT ile malulen emeklilik tamamen farklı sistemlerdir.
EYT:
Yaş şartının kaldırılmasıyla ilgilidir
Prim gün ve sigortalılık süresi önemlidir
Malulen emeklilik ise:
Sağlık durumu nedeniyle uygulanır
Yaş şartı aranmaz
Çalışma gücü kaybı temel kriterdir
Bu nedenle EYT kapsamına girmeyen kişiler de sağlık durumlarına bağlı olarak malulen emeklilik hakkı elde edebilir.
Malulen emeklilik, sağlık sorunları nedeniyle çalışma hayatına devam edemeyen kişiler için önemli bir sosyal güvenlik mekanizmasıdır. Çalışma gücünün en az %60’ını kaybeden ve gerekli prim şartlarını sağlayan sigortalılar, yaş şartını beklemeden emekli olabilir.
SGK verilerine göre kanser, nörolojik hastalıklar, ağır psikiyatrik rahatsızlıklar ve bazı kalp-damar hastalıkları malulen emeklilikte en sık görülen sağlık sorunları arasında yer almaktadır.
Ancak her başvuru bireysel olarak değerlendirilir ve nihai karar SGK sağlık kurulları tarafından verilir.
